Hoe kunnen we in de toekomst in onze voedselzekerheid blijven voorzien? Over die vraag laten Tweede Kamerleden zich vandaag informeren in een rondetafelgesprek. Vijf deskundigen schreven een position paper. Dus kroop ik gister met een pot thee achter mijn laptop om de papers te lezen.
Eén rode draad: voedselzekerheid gaat over ruimte. Alle begin van voedsel is tenslotte fysiek: een plant plus de ruimte waar die plant groeit. En ruimte is in Nederland schaars. Dat maakt het zonde om hier gewassen te telen die we eerst aan dieren voeren, waarbij energie en nutriënten verloren gaan, om vervolgens de dieren te eten. Beter is het om gewassen te telen die wij mensen direct kunnen consumeren. Op een manier die bovendien minder afhankelijk is van diesel, pesticiden, en kunstmest uit het buitenland. Voedselzekerheid gaat trouwens niet alleen over te weinig, maar net zo goed over te veel. Nooit meer honger én nooit meer obesitas.
Een dikke tien jaar geleden schreef ik zelf mijn masterscriptie over voedselzekerheid. Om precies te zijn: over de framing van voedselzekerheid door mijn alma mater, Wageningen. ‘Two times more with two times less‘ luidde de veelzeggende titel. Twee keer zoveel produceren met half zoveel energie en grondstoffen — dat was destijds het officieuze motto van de universiteit, en een treffende samenvatting van het toen overheersende voedselzekerheidsframe.
Voedselzekerheid werd vooral gezien als een productionistische uitdaging. Een bekend voorbeeld is een interview met Aalt Dijkhuizen, toen bestuursvoorzitter van Wageningen University & Research. Hoewel Dijkhuizen zeker ook pleit voor verduurzaming, benadrukt hij vooral de noodzaak om de primaire productie te verdubbelen. Het interview ademt het sterke geloof in technologie en de trots op een Nederland dat er een zeer efficiënt landbouwsysteem op na houdt. Per kilogram zou het de minste ruimte kosten, de minste input aan land en voer, en de minste broeikasgassen uitstoten. Dijkhuizen concludeert: ‘Wij zijn de Usain Bolt van de voeding.’
Dat het Nederlandse landbouwsysteem helemaal niet zo efficiënt is, en het de wereld helemaal niet voedt, is nou net wat de meest bekende deskundige van het rondetafelgesprek vandaag — Imke de Boer, ook van Wageningen University & Research — onlangs aantoonde. In juni haalde ze alle kranten met haar nieuwste onderzoek, waarin ze concludeert dat Nederland netto juist heel veel buitenlandse landbouwgrond gebruikt en we onze ruimte veel slimmer moeten gebruiken.
Er zijn tegenwoordig nog maar weinig mensen die de opgave voor voedselzekerheid zien als ‘we moeten meer produceren.’ In de position papers voor het rondetafelgesprek is het productionistische frame zelfs vrijwel verdwenen. Dat juist De Boer nu één van de genodigde deskundigen is, en dat zij en haar mede-deskundigen eensgezind zo’n andere boodschap hebben dan tien jaar geleden, zegt veel. Het lijkt erop dat de echte manier om voedselzekerheid te garanderen eindelijk begint te landen in Den Haag: schaarse grond efficiënt gebruiken, binnen de draagkracht van de aarde, voor gezond en betaalbaar eten, voor mensen.
In tien jaar tijd zo’n paradigmaverschuiving is helemaal niet slecht voor het oudste en meest essentiële vraagstuk van de mensheid. Nou nog in de praktijk brengen daar in Den Haag. Ik ben benieuwd naar het debat over voedselzekerheid op 23 september.

